Eftir Halldór Björn Runólfsson

Kannanir hafa leitt í ljós að drjúgur hluti áhorfenda að hvers kyns kappakstri elur með sér veika von um að verða vitni að slysi, jafnvel stórárekstri með tilheyrandi sprengingum og eldhafi. Hið sama gildir um nautaat. Þar er grunnt á meðaumkvun áhorfenda með dýrinu þótt það geti verið risastórt og mikilúðlegt og látið öllum illum látum. Flestum finnst boli vera saklaust fórnarlamb úreltrar og blóðugrar hefðar og því bara nokkuð gott takist honum að svara fyrir sig með því að reka nautabanann á hol með hornum sínum.

Þótt þetta séu ef til vill öfgafyllstu dæmin sem hægt er að finna um blóðþorsta tengdan íþróttum má ekki gleyma að keppni ber alltaf í sér eilítinn snert af háska. Það þarf stundum lítið til að andstæðingar fari í hár saman. Þegar Skalla-Grímur fór halloka fyrir syni sínum og Þórði Granasyni vini hans breyttist knattleikurinn óðar í grimmilegasta blóðbað þar sem við sjálft lá að Egill hlyti sömu örlög og Þórður.

Það er þetta sérkennilega æði tengt keppni sem er í senn ógnvænlegt og heillandi. Það gerir allar yfirlýsingar um drengskap og sannan keppnisanda að innantómu hanastélshjali. Ef lögmálið væri með þeim hætti að menn gætu leikið sér af yfirvegun og örlæti hefðu liðs- og stuðningsmenn enska knattspyrnuliðsins Liverpool varla þurft að verma bannbekkina svo misserum skipti fyrir tóman og tilhæfulausan bulluskap.

Félagarnir Bjarni Sigurbjörnsson og Helgi Hjaltalín hafa sett sér það verðuga verkefni að kanna leyndardóma keppnisandans. Þeir eru langt frá því að vera einir á báti í þeim efnum. Fyrir fáeinum árum tók bandaríski listamaðurinn Matthew Barney að kanna allegorískar eigindir samkeppnisþjóðfélagsins umhverfis sig í röð af verkum sem sýndu hvernig óþolið rekur okkur til endalausrar þrautagöngu á forsendum taumlausrar fullkomnunaráráttu og sigurvilja.

Lögmálið býður mönnum að spenna bogann eilítið betur en þeir geta með góðu móti. Í þessum skollaleik mætir listin íþróttunum með því að heimta af fylgismönnum sínum ofurmannlegt atgervi og ástundun; eins og lífið heimtar reyndar af okkur hinum. Allir eru dæmdir til að ‘brillera’ til að teljast gjaldgengir. Spurningin er ekki hversu sáttir menn eru við sjálfa sig heldur hve skært þeir skína í augum annarra.

Þeir Bjarni og Helgi Hjaltalín eru afar ólíkir listamenn. Bjarni er expressjónískur abstraktmálari en Helgi vinnur oftastnær á þrívíðum nótum - innsetningar með verkfræði- og tæknilegu ívafi. Vinnuferli þeirra er þar af leiðandi eins ólíkt og hugsast getur. Meðan Bjarni lætur gamminn geisa vafningalaust undirbýr Helgi verk sín með fullkominni yfirvegun. Þessi þverstæða er reyndar ástæðan fyrir samsýningu þeirra. Hún er undirrótin að leiknum sem þeir bera á borð fyrir gesti í Galleríi Sævars Karls.

Samsýning svo ólíkra listamanna er engan veginn hættulaus. Báðir neyðast til að slá nokkuð af sínum eðlislægu aðferðum til að mætast í hringnum, en ýmislegt í sýningu Bjarna og Helga minnir á rómverskar skylmingar til forna. Raunveruleg list er ávallt nokkuð happdrætti og enginn leikur er svo græskulaus að hann geti ekki hæglega umturnast í andhverfu sína. Þeir kollegarnir hika ekki við að gangast undir lögmál slíkrar óvissu eins og þrælar hringleikahússins forðum daga.

Þessi vogun hleypir ómældri spennu í samsýningu Bjarna Sigurbjörnssonar og Helga H. Eyjólfssonar. Um leið eru íþróttirnar í allri sinni dýrð og grimmd inntakið í verkum þeirra. Þær endurspegla heiðnina í atferli okkar; endalausa þörfina fyrir að sanna okkkur og sigra. Enginn er annars bróðir í leik og maður er manns gaman segja gömul máltæki. Þau eru enn í fullu gildi eins og fagurfræðileg skuggsjáin sem Bjarni og Helgi halda upp að andliti okkur til að afhjúpa raunveruleikann bakvið siðferðisvitund samtímans. Þótt óargadýrin séu á góðri leið með að deyja út eins og sá kristni hugsunarháttur sem þeim var stefnt gegn, erum við sem heima sitjum enn við sama heygarðshornið. Mislíki okkur, snúum við þumlinum hiklaust niður og hrópum: Burt með taparann. Gefðu okkur Barrabas!