Bréf til Bobby Damm

Eftir Hjálmar Sveinsson

Reykjavík í febrúar, nítjánhundruð og eitthvað.

Kæri Bobby Damm,

Hér sit ég í bjartri stofu í forsköluðu húsi við Þingholtsstræti í Reykjavík og hlusta á Pre-Millenium með Tricky með öðru eyranu en horfi á bárujárnsklætt húsið á móti með hinu auganu. Lengra verður varla náð í aldalokadrunganum en á þessari plötu sem þú ráðlagðir mér að kaupa þegar við hittumst síðast, en þá varst þú að búa þig undir að yfirgefa hreiðrið ykkar Dóru Stóru í Akazienstraße og fara í langferð til Bandaríkjanna. Þú sendir mér síðan póstkort frá vesturströndinni, þar sem þú sagðist hafa lent í partýi með Sean Penn en einhvern veginn fékk ég á tilfinninguna að þessi ferð hafi læknað þig af bóhemadraumum þínum um Bandaríkin. Og nú ertu sum sé komin aftur í hreiðrið ykkar í Akazienstraße þar sem þú skynjar veröldina með þúsund fálmurum. Síðast þegar við töluðumst við sagðir þú mér nýjustu fréttir af Stóra Svartskegg sem situr í tröppunum á álnavörubúðinni sinni sumar, vetur, vor og haust og rithöfundinum sem situr alltaf við skriftir í svörtum jakkafötum í íbúð sinni í húsinu sem blasir við ykkur út um bakgarðsgluggann. Já, minn kæri, þú hefur svo ótal oft sagt mér af myndrænum augnablikum í hversdagslífi stórborgar en það er svo skrýtið að þú myndir aldrei láta þér koma til hugar að frysta þessi augnablik á mynd. Þau eru heilög í þínum augum. Og ef satt skal segja þá man ég aldrei nokkurn tíma eftir að hafa séð þig með myndavél, hvað þá með svona smart myndavélatösku hengda yfir öxlina með heila settinu af rándýrum linsum. En hvers konar ljósmyndari ertu þá Bobby Damm, úr því þú tekur eignlega aldrei myndir.

Áður en pólski kvikmyndaleistjórinn Krzysztof Kieslowski fór að gera leiknar myndir hafði hann tekið heimildamyndir í mörg ár og getið sér gott nafn fyrir þær. Hann var síðan einhverntíma spurður að því í sjónvarpsviðtali af hverju hann hafi farið yfir í leiknar myndir og svarið hljómaði eitthvað á þá leið að heimildamyndin næði aldrei að sýna vissa hluti og viss augnablik á sannan hátt. ‘Til dæmis er ekki hægt að taka sanna heimildamynd af fólki sem er að elskast’ sagði Kieslowski ‘því fólk sem elskast fyrir framan myndavél er ekki að elskast; það er að sýnast. Leikstjóri getur hins vegar sviðsett ástarsenu og ef hann er góður getur hann skapað senu sem er sönn’. Minn kæri Bobby Damm, mér hefur alltaf fundist þessi þversögn Kieslowskys afar skemmtileg og hún á ekkert síður við ljósmyndir en kvikmyndir og jafnvel skynjun mannsins yfirleitt. Ef ég skil Kieslowski rétt þá er hann að segja að það sé aldrei hægt að sýna sannleikann með einföldum hætti heldur sé aðeins hægt að kalla hann fram með því að setja hann á svið. Með öðrum orðum sagt: sannleikurinn birtist aðeins sem leikari á sviði með grímu. Og þá erum við reyndar komin út í Friedrich Nietzsche sem hélt því fram að það væri eitt grundvallareinkenni mannlegrar tilveru að skapa merkingarbær form úr síbreytilegum og brotakenndum veruleikanum. Við erum aldrei hlutlausir skoðendur andspænis hlutlægum heimi; miklu fremur virkir skapendur veruleikans. Já, að vissu leyti er skynjun okkar og hugsun eins og ljósmyndin sem frystir ákveðin augnablik út frá vissum sjónarhornum. En formin eða myndirnar sem þannig verða til eru stirðnaðar grímur veruleikans og að því leyti blekking eða sviðseting. Málið er bara það að listin gengst ein við því að vera blekking. Og einmitt í því liggur styrkur hennar. En við skulum ekki fara lengra út í þá sálma því ég veit Bobby að þú hefur megnustu ýmigust á öllu snakki um list með stórum staf. Og ég get varla ímyndað mér að þú hafir mjög gaman af heilaspuna Nietzsches um listina. Þú verður að fyrirgefa, það var bara þetta með grímurnar sem ég vildi koma að.

Kæri Bobby, ég veit að þú varst dálítið ódæll í æsku, norðlenskur pönkari sem var á endanum sendur í lýðháskóla í Danmörku og það var víst kennari þar - nema það hafi verið prestur - sem kenndi þér að taka myndir. Löngu síðar varstu innritaður í listaháskólann í Leipzig um líkt leyti og múrinn var að því kominn að falla og þú hefur svo oft sagt mér sögur um ástandið í þeirri dimmu og hrörlegu borg sem mátti svo sannarlega muna sinn fífil fegri. Þú sagðir mér frá lestarstöðinni sem er einstök í sinni röð, kránum, húsinu sem þið tókuð traustataki, stúlkunni frá Kenya sem fór ekki úr húsi í heilt ár eftir að nýnasistar fóru að láta á sér kræla og öllu ráðaleysinu í austurþýskum samstúdentum eftir að nýir herrar komu með nýja siði inn í þetta gráa land. Óþrjótandi myndefni auðvitað en þér datt aldrei í hug að taka reyna að fanga augnablikið og taka myndir eins og Robert Frank, svo einhver sé nefndur. Já, Robert Frank ég man hvað þér var illa við þann stíl. Þínar hetjur og fyrirmyndir voru og eru Duane Michals, Sigurður Guðmundsson og Cindy Sherman, en þau og margir fleiri, hafa einmitt notað ljósmyndavélina til að taka myndir af sviðsettum veruleikanum. Þess vegna er líka á mörkunum að hægt sé að kalla þig ljósmyndara enda held ég þér standi svo sem alveg á sama. En það breytir því ekki að grímubúinn lögreglumaðurinn þinn er snilldarlegur í umkomuleysi sínu og tilraunum til að halda uppi lögum og reglu í Þýskalandi.

Minn kæri Bobby Damm, haltu áfram á þessari braut. það er alveg nóg af öllum hinum ljósmyndurunum.

P.S. Hafðu samband næst þegar þú kemur til Íslands. Ég bý í grímubúnu timburhúsi við Þingholtsstrætið. P.S. Ég bið að heilsa Dóru Stóru.